Regelgeving invasie exoten

Bron: www.wageningenur.nl

In november 2014 heeft het Europees Parlement de Verordening Invasieve Uitheemse soorten vastgesteld (EU Regulation 1143/2014 on Invasive Alien Species). Op grond van deze verordening is in december 2015 in Brussel de Europese Unielijst aangenomen. Voor de 37 “invasieve exoten van EU-belang” die op deze Unielijst staan, gaan onder andere een import-, handels- en bezitsverbod gelden. De Unielijst is een dynamische lijst. Op basis van risicobeoordeling kunnen soorten aan de lijst worden toegevoegd, of er weer afgehaald worden.

Wat is het probleem

Wanneer dieren- of plantensoorten per ongeluk of opzettelijk in een gebied terecht komen waar zij normaal niet voorkomen, kan dat negatieve gevolgen hebben, zoals:

  • verlies aan biodiversiteit, met soms het verdwijnen van inheemse soorten als gevolg; 
  • introductie van nieuwe ziekten bij mensen;
  • economische schade, bijvoorbeeld door derving van oogsten en schade aan de infrastructuur


De verwachting is dat deze problemen alsmaar groter worden. Door de toenemende internationale handel en het toerisme komen er steeds nieuwe (schadelijke) uitheemse soorten ("invasieve exoten") naar Europa. De klimaatverandering maakt de situatie nog ernstiger.

EU Verordening 1143/2014
Per 1 januari 2015 is de Europese verordening 1143/2014 van kracht die gaat over preventie en beheer van invasieve uitheemse soorten ('exoten'). Het kan hierbij gaan om dieren, planten, schimmels of micro-organismen. In de verordening zijn regels vastgesteld om de negatieve gevolgen van zowel de opzettelijke als onopzettelijke introductie en verspreiding van invasieve uitheemse soorten te voorkomen of te beperken. Gelijke regels in de hele EU zijn belangrijk omdat:

  • invasieve exoten zich niets aantrekken van nationale grenzen; 
  • de huidige maatregelen te gefragmenteerd zijn en niet effectief. Het heeft weinig zin dat een land een bepaalde soort bestrijdt als het buurland niets doet (dweilen met de kraan open)


Unie-lijst invasieve exoten

Het wetenschappelijke comité voor invasieve exoten heeft op 4 december 2015 een lijst goedgekeurd met 37 invasieve uitheemse soorten van Europees belang.

Na goedkeuring door de Europese Commissie, gelden voor deze soorten strenge regels:

  • Er komt een volledig verbod op de invoer, de verkoop, de teelt, het gebruik, het uitzetten enz. van de schadelijkste exoten; 
  • De EU-landen moeten via grenscontroles dit verbod handhaven en een bewakingssysteem invoeren om verboden soorten op te sporen. Zij moeten ook proberen te voorkomen dat exoten onopzettelijk Europa worden binnengebracht;
  • Wanneer een EU-land een verboden soort opmerkt, moet het onmiddellijk maatregelen nemen om de verspreiding ervan tegen te gaan. De hele bevolking moet helpen om de aanwezigheid van deze soorten te melden;
  • De EU-landen moeten maatregelen nemen om verboden soorten die al wijd verspreid zijn, of dat worden, onder controle te houden;
  • Uitvoering: medio 2016. Verordeningen zijn rechtstreeks van toepassing in alle EU lidstaten en hebben dezelfde kracht als het nationale recht. De lidstaten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering.


Nationale regelgeving
Voor Nederland is niet formeel vastgelegd welke plantensoorten als exoot worden aangemerkt, zoals dat bijvoorbeeld in Groot Brittannië het geval is. Er is ook geen vastgestelde lijst van Nederlandse inheemse planten en diersoorten, op grond waarvan andere soorten als exoot kunnen worden aangemerkt.

Convenant Waterplanten
In het Convenant Waterplanten (2010) is vastgelegd dat bepaalde plantensoorten in Nederland niet worden geleverd aan consumenten en ook niet door de aangesloten bedrijven in eigen beheer worden gebruikt. Het gaat hierbij om de volgende zeven soorten:

  • Grote waternavel (Hydrocotyle ranunculoides)
  • Kleine waterteunisbloem (Ludwigia peploides)
  • Parelvederkruid Myriophyllum aquaticum)
  • Verspreidbladige waterpest (Lagarosiphon major)
  • Waterhyacint (Eichhornia crassipes)
  • Waterteunisbloem (Ludwigia grandiflora)
  • Waterwaaier (Cabomba caroliniana)


Ook is afgesproken dat een aantal plantensoorten uitsluitend worden verhandeld met aanvullende informatie op het etiket over de omstandigheden waarin deze soorten veilig gebruikt kunnen worden.

Doel is de ongewenste verspreiding naar het oppervlaktewater te voorkomen.

Invasieve oever- en waterplanten
De meeste invasieve exotische onkruiden zijn oever- en waterplanten. Het aantal nieuwe soorten dat zich in Nederland vestigt neemt nog steeds toe. Vanaf 1990 is het aantal nieuwe soorten waterplanten verdubbeld van 20 naar circa 40 soorten. De handel in planten door vijver- en tuincentra is één van de belangrijkste oorzaken voor introductie. Invasieve oever- en waterplanten in particuliere tuinen aan de rand van open water vormen een steeds grotere bron van verspreiding.

Overlast
Invasieve exotische oever- en waterplanten zorgen voor veel overlast omdat ze sterk woekeren en moeilijk te bestrijden zijn. Hierdoor ontstaan zeer dichte (drijvende) vegetaties die het onderliggende water verduisteren. Inheemse plantensoorten worden verdrongen, er ontstaat zuurstof tekort in het water, met als gevolg vissterfte en andere fauna, verstrikt waterwild en stank. Door het belemmeren van de waterafvoer, het dichtslibben van watergangen en blokkeren van kunstwerken neemt de kans op wateroverlast toe.